حسين بن عبد الله سرابى

شناسنامه 6

سفرنامه فرخ خان امين الدوله ( مخزن الوقايع ) ( فارسى )

اين كتاب . . . سفرنامه فرخ خان امين الدوله ( مخزن الوقايع ) شرح مأموريت و مسافرت فرخ خان امين الدوله به نمايندگى ايران به ممالك اروپائى است ( سال 1272 قمرى مطابق 1856 ) يعنى همان سفرى كه منجر به عقد قرارداد معروف پاريس در 4 مارس 1857 با انگلستان و چشم‌پوشى از هرات شد . سفر مأموريت تام الاختيار او متعاقب جريانهاى مربوط به جنگ ايران و افغانستان بر سر هرات پيش آمد كه تفصيل مطلب را مرحوم حسين محبوبى اردكانى به شرح كافى و دقت وافى بيان فرموده است . بنابراين مطالب مندرج در اين كتاب از لحاظ وقوف بر يكى از حوادث مهم سياسى و ديپلماسى ايران واجد اهميت است و هميشه يكى از اسناد براى بررسى آن جريان خواهد بود . سفر امين الدوله از 11 ذىقعده 1272 شروع شد و قريب دو سال مدت گرفت . ( شوال 1274 ) . شرح مسافرت به قلم حسين بن عبد الله سرابى است كه يكى از اعضاى هيأت همراه امين الدوله بود و كتاب را در دو جلد تأليف كرد كه مجلد حاضر جلد اول است . مؤلف در خطبهء كتاب گفته است : « منقسم شد به دو جلد ؛ جلد اول در بيان وقايعات و گزارش حالات و محاورات و مكالمات جناب ايلچى كبير با سلاطين و رجال دول فرنگستان - و جلد دوم در شرح اداره امور و تريب كارهاى دولتى و ملتى فرانسه است و انتظام اوضاع عموم ممالك يروپ نيز به تفاوت جزئى بدان منوال است . » نسخه‌هاى مخزن الوقايع از مخزن الوقايع نسخه‌هاى متعددى در دست است و چاپ حاضر اصولا براساس دو نسخه‌اى انجام شده است كه در ملكيت مرحوم حسنعلى غفارى ( معاون الدوله ) بود مگر در بعضى موارد كه مصححان به نسخه‌هاى ديگر نگريسته‌اند و شرح آن را در مقدمهء خود بازگفته‌اند . نسخه‌هايى كه مىشناسيم و آقاى احمد منزوى در فهرست نسخه‌هاى خطى فارسى ( جلد ششم ) فهرست كرده عبارت است از : - شمارهء 4371 كتابخانهء ملى ملك كه على الظاهر به خط مؤلف است . - شمارهء 3078 كتابخانهء مركزى و مركز اسناد دانشگاه تهران كه ظاهرا داراى